§ 165
É então que nos devemos voltar para as testemunhas da fé: Abraão, que acreditou, «esperando contra toda a esperança» (Rm 4, 18); a Virgem Maria que, na «peregrinação da fé» (41), foi até à «noite da fé» (42), comungando no sofrimento do seu Filho e na noite do seu sepulcro (43); e tantas outras testemunhas da fé: «envoltos em tamanha nuvem de testemunhas, devemos desembaraçar-nos de todo o fardo e do pecado que nos cerca, e correr com constância o risco que nos é proposto, fixando os olhos no guia da nossa fé, o qual a leva à perfeição» (Heb 12, 1-2).
Tunc ad fidei testes nos convertere debemus: ad Abraham « qui contra spem in spe credidit » (Rom 4,18); ad Mariam Virginem quae « in peregrinatione fidei », 181 usque ad « noctem fidei » processit 182 Filii sui cruciatus participans Eiusque sepulcri noctem; 183 et ad tot alios fidei testes: « Ideoque et nos tantam habentes circumpositam nobis nubem testium, deponentes omne pondus et circumstans nos peccatum, per patientiam curramus propositum nobis certamen, aspicientes in ducem fidei et consummatorem Iesum » (Heb 12,1-2). (141) 5 Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Dei Verbum, 2: AAS 58 (1966) 818. (142) Cf Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Dei Verbum, 5: AAS 58 (1966) 819. (143) Cf Rom 1,5; 16,26. (144) Cf Gn 12,1-4. (145) Cf Gn 23,4. (146) Cf Heb 11,17. (147) Cf Gn 15,6. (148) Cf Gn 15,5. (149) Cf Gn 18,14. (150) Cf Lc 1,48. (151) Cf Lc 2,35. (152) Cf Ier 17,5-6; Ps 40,5; 146,3-4. (153) Cf Mc 1,11. (154) Cf Mc 9,7. (155) Cf Mt 11,27. (156) Cf Gal 1,15-16; Mt 11,25. (157) Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Dei Verbum, 5: AAS 58 (1966) 819. (158) Concilium Vaticanum I, Const. dogm. Dei Filius, c. 3: DS 3008. (159) Sanctus Thomas Aquinas, Summa theologiae, II-II, q. 2, a. 9, c: Ed. Leon. 8, 37; cf Concilium Vaticanum I, Const. dogm. Dei Filius, c. 3: DS 3010. (160) Concilium Vaticanum I, Const. dogm. Dei Filius, c. 3: DS 3008. (161) Concilium Vaticanum I, Const. dogm. Dei Filius, c. 3: DS 3009. (162) Cf Mc 16,20; Heb 2,4. (163) Concilium Vaticanum I, Const. dogm. Dei Filius, c. 3: DS 3009. (164) Concilium Vaticanum I, Const. dogm. Dei Filius, c. 3: DS 3010. (165) Sanctus Thomas Aquinas, Summa theologiae, II-II, q. 171, a. 5, 3um: Ed. Leon. 10, 373. (166) Ioannes Henricus Newman, Apologia pro vita sua, c. 5 , ed. M.J. Svaglic (Oxford 1967) p. 210. (167) Sanctus Anselmus Cantuariensis, Proslogion, Prooemium: Opera omnia, ed. F.S. Schmitt, v. 1 (Edinburghi 1946) p. 94. (168) Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Dei Verbum, 5: AAS 58 (1966) 819. (169) Sanctus Augustinus, Sermo 43, 7, 9: CCL 41, 512 (PL 38, 258). (170) Concilium Vaticanum I, Const. dogm. Dei Filius, c. 4: DS 3017. (171) Concilium Vaticanum II, Const. past. Gaudium et spes, 36: AAS 58 (1966) 1054. (172) Concilium Vaticanum II, Decl. Dignitatis humanae, 10: AAS 58 (1966) 936; cf CIC canon 748 § 2. (173) Concilium Vaticanum II, Decl. Dignitatis humanae, 11: AAS 58 (1966) 936. (174) Concilium Vaticanum II, Decl. Dignitatis humanae, 11: AAS 58 (1966) 937. (175) Cf Mc 16,16; Io 3,36; 6,40 et alibi. (176) Concilium Vaticanum I, Const. dogm. Dei Filius, c. 3: DS 3012; cf Concilium Tridentinum, Sess. 6a, Decretum de iustificatione, c. 8: DS 1532. (177) Cf Mc 9,24; Lc 17,5; 22,32. (178) Cf Iac 2, 14-26. (179) Cf Rom 15,13. (180) Sanctus Basilius Magnus, Liber de Spiritu Sancto, 15, 36: SC 17bis, 370 (PG 32, 132); cf Sanctus Thomas Aquinas, Summa theologiae, II-II, q. 4, a. 1, c: Ed. Leon. 8, 44. (181) Concilium Vaticanum II, Const. dogm. Lumen gentium, 58: AAS 57 (1965) 61. (182) Cf Ioannes Paulus II, Litt. Enc. Redemptoris Mater, 17: AAS 79 (1987) 381. (183) Cf Ioannes Paulus II, Litt. Enc. Redemptoris Mater, 18: AAS 79 (1987) 382-383. PROFESSIO FIDEI « CREDO » – « CREDIMUS » HOMO DEO RESPONDET CREDIMUS